بزرگ سيستان محمد بن كرام ( بر وزن شداد ) است ، و بقول سمعانى پدرش رزبان بود ، كه در عربى كرام ( به فتحه اول و تشديد دوم ) باشد « 1 » ولى برخى آن را به كسرهء اول و تخفيف دوم نوشته‌اند ، بدليل دو بيتى كه در مدح محمد كرام از شاعر و منشى اوائل عصر غزنويان ابو الفتح بستى بوسيله عتبى مولف تاريخ يمينى روايت شده است : ان الذين بجهلهم لم يقتدوا * بمحمد بن كرام غير كرام الرأى رأى ابو حنيفه وحدة * و الدين دين محمد بن كرام « 2 » محمد در زرنج سيستان به دنيا آمد و در انجا پرورش يافت ، و بعد از ان به خراسان رفت و به عقائد احمد بن حرب زاهد ( متوفى 234 ه 848 م ) گرويد ، و در بلخ از ابراهيم بن يوسف ماكيانى ( متوفى 257 ه 870 م ) و در مرو از على بن حجر ( متوفى 244 ه 858 م ) و در هرات از عبد اللّه بن مالك حديث شنيد ، و از احمد بن عبد اللّه جويبارى ( متوفى 247 ه 861 م ) و محمد بن تميم سعدى و على بن اسحاق سمرقندى روايت حديث كرد ، و تفسير را هم از سمرقندى و محمد بن مروان كلبى شنيد . و به مكه سفر كرد و پنج سال در انجا مجاور كعبه ماند ، و چون به سيستان بازگشت ، تمام اموال خود را بفروخت و به نشاپور رفت و بقول سبكى والى سيستان او را از خوف اينكه مردم خونش نريزانند از سيستان اخراج كرد . « 3 » اكثر محدثان به روايات او و استادانش اعتبارى ندهند و حديث ايشانرا متروك دانند ، و چون محمد بن كرام ميگفت كه ايمان تنها اقرار بزبانست ، و اگر كسى در دل خود معتقد بكفر باشد باز هم مومن است ، و خدا را جسم ميگفت ، و در خراسان بسا مردمان را به خود گرويده ساخت ، بنابرين طاهر پوشنگى او را بزندان افگند ، و هشت سال محبوس ماند ، و چون از زندان برامد به شام رفت ، و باز به نشاپور برگشت ،

--> ( 1 ) - الانساب 476 ببعد ( 2 ) - تاج العروس 9 / 43 ( 3 ) - طبقات الشافعيه 2 / 54 طبع قاهره 1324 ق